تنوع بدون ساختار در مد: مسیری به سوی مصرفگرایی بیهدف
آزاده آریایی، طراح مد، تأکید میکند که تنوع صرف در طراحی لباس بدون پشتوانه زیباییشناختی و مفهومی به مصرفگرایی منجر شده و اغلب طراحان به بازتولید سطحی طرحهای خارجی روی میآورند.
نقد تنوع کاذب در صنعت مد و لباس
آزاده آریایی، طراح مد و لباس، نگاه انتقادی به روند کنونی تنوع در این صنعت دارد و معتقد است که این تنوع اگر فاقد ساختار زیباییشناختی باشد، به دام مصرفگرایی خواهد افتاد. انسان ذاتاً به تازگی گرایش دارد که میتواند ذهن او را فعال نگه دارد، اما این نیاز نباید منجر به تولید بیهدف شود. او مثال میزند که لباسهای اقوام مختلف پس از رسیدن به یک فرم مطلوب زیباییشناختی، هویت خود را حفظ کردهاند؛ تنوع در این موارد با محیط و فرهنگ در هماهنگی است. در مقابل، این روزها شاهد ساختارشکنی صرف هستیم که هدف آن صرفاً متفاوت بودن است، نه زیبا بودن. این وضعیت باعث میشود خریداران به سبب هیجان، لباسهایی تهیه کنند که نه با هم ست میشوند و نه ماندگاری زیبایی دارند.
رسالت واقعی طراح، خلق تنوعی است که بر پایهی هنر و زیبایی بنا شده باشد تا به مصرفگرایی پایدار منجر نشود. لباسی که از نظر بصری، رنگ و فرم هماهنگ باشد، میتواند سالها مورد استفاده قرار گیرد و همچنان زیبا به نظر برسد. در نقطه مقابل، تنوع زودگذر که صرفاً برای فروش طراحی میشود، به محیط زیست و اقتصاد خانواده آسیب میزند.
بازتولید طرحهای ناقص و فقدان هویت مفهومی
آریایی به چالش بزرگ طراحان ایرانی اشاره میکند: عدم اصالت و تکیه بر منابع خارجی. اغلب طراحان به جای خلق هنر اصیل، طرحها را بهصورت سطحی از منابعی مانند پینترست یا سایتهای جهانی استخراج میکنند. این دریافت بریدهبریده از ایدههای دیگران موجب میشود که مفهوم هنری اثر از بین برود و طراحی لباس به یک کولاژ از ایدههای نامرتبط تبدیل شود. طراحی لباس نیازمند پشتوانه مفهومی و داستانی است؛ درست مانند برندها که «داستان» میفروشند، نه صرفاً کالا.
“طراحی لباس نیز نیاز به پشتوانهی مفهومی دارد. وقتی پشت هر کالا داستانی هنری و فرهنگی قرار گرفته باشد، میتوان آن را نه بهعنوان محصولی مصرفی، بلکه بهعنوان اثری هنری عرضه کرد.”
زمانی که تقلید و کپیبرداری رواج مییابد، کیفیت کاهش یافته و محصول نهایی از چرخه مصرف خارج میشود، زیرا برنامهریزی و خط فکری مدونی پشت آن نیست.
اهمیت مبانی هنری و شناخت مخاطب
برای دستیابی به اصالت همراه با تنوع، طراح باید سه سؤال اساسی را پاسخ دهد: چه کسی، کجا و چگونه قرار است این لباس را بپوشد؟ عدم در نظر گرفتن این مسائل منجر به عرضه لباسهای نامناسب برای مناطق مختلف آب و هوایی میشود. همچنین، بسیاری از طراحان در بهکارگیری مبانی هنرهای تجسمی (مانند هارمونی رنگ و فضا) ضعف دارند که این اصول رابطه مستقیمی با محیط و معماری زندگی فرد دارند. برای مثال، ترکیب رنگ فیروزهای در کویر باید با رنگهای محیط هماهنگ باشد.
- تنوع بدون ساختار زیباییشناختی به افزایش مصرفگرایی دامن میزند.
- بسیاری از طراحان، طرحهای ناقص را از منابع خارجی کپی میکنند.
- تنوع اصیل، پایدار است و بر پایهی هنر توسعه مییابد.
- طراحی لباس نیازمند درک عمیق از پشتوانههای مفهومی و فرهنگی است.
- اتحادیههای پوشاک باید در زمینه پژوهش بازار و ارائه نتایج به طراحان فعالتر باشند.
“اگر تنوع بر پایه نظم هنری و شناخت بنیادهای زیباییشناسی رخ دهد، نتیجه مثبت خواهد بود.”
بهبود وضعیت صنعت مد و لباس مستلزم سرمایهگذاری بر آموزش عمیق طراحان و حرکت از کپیبرداری صرف به سمت اصالت هنری است تا محصولات صرفاً کالاهای زودگذر نبوده و ارزش فرهنگی نیز داشته باشند.
