تدوین استاندارد ملی کتابخانه‌های دانشگاهی با رویکرد هوش مصنوعی

تدوین استاندارد جدید برای کتابخانه‌های دانشگاهی با محوریت هوش مصنوعی

رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، محمد حسن‌زاده، از اجرای اقدامات ساختاری و فناورانه متعددی با هدف ارتقای نقش کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور در اکوسیستم علم و فناوری خبر داد. وی تأکید کرد که در عصر تحول دیجیتال و هوش مصنوعی، کتابخانه‌ها نیازمند بازتعریف اساسی نقش و کارکرد خود هستند. در این راستا، ایرانداک با نگاهی آینده‌نگر و مبتنی بر استانداردهای جهانی، زیرساخت‌های لازم برای توانمندسازی این مراکز را فراهم آورده است. مهم‌ترین گام در این فرآیند، تدوین استاندارد ملی کتابخانه‌های دانشگاهی اعلام شد که با مشارکت متخصصان برجسته دانشگاه‌ها و نهادهای مختلف کشور در حال انجام است. این استاندارد به‌طور خاص بر تأثیرات هوش مصنوعی بر خدمات و فرآیندهای کتابخانه‌ای تمرکز دارد و هدفش ارتقای وضعیت ساختاری، حرفه‌ای و فناورانه کتابخانه‌ها است.

اقدامات ساختاری و فناورانه ایرانداک

اقدامات ایرانداک صرفاً به تدوین استاندارد محدود نمی‌شود و شامل مجموعه‌ای از راهکارهای جامع برای بهبود زیرساخت‌های اطلاع‌رسانی است. یکی از محورهای کلیدی، طراحی و ابلاغ دستورالعمل شبکه کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور است که قرار است به‌عنوان صدای واحد و نهاد هماهنگ‌کننده عمل کند تا تعامل مؤثرتری با سیاست‌گذاران برقرار شود.

• سامانه ملی داده‌های کتابخانه‌های دانشگاهی: گردآوری و به‌روزرسانی سالانه داده‌های کتابخانه‌ها بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی برای پشتیبانی از سیاست‌گذاری علمی مبتنی بر شواهد.
• توانمندسازی نیروی انسانی: برگزاری دوره‌های آموزشی متمرکز بر نیازهای نوین و تحولات فناورانه برای ارتقای مهارت کتابداران و افزایش سواد اطلاعاتی کاربران.
• حضور در مجامع بین‌المللی: عضویت فعال در نهادهایی مانند ایفلا و یاتول برای انتقال تجربیات جهانی و استانداردهای بین‌المللی به داخل کشور.
• فهرستگان ملی کتابخانه‌های ایران: توسعه بزرگ‌ترین پروژه اطلاعاتی کشور که تاکنون حدود ۵۰ میلیون رکورد از بیش از ۳۰۰۰ کتابخانه را شامل می‌شود و دسترسی پژوهشگران را تسهیل می‌کند.
• توسعه ابزارهای سازماندهی دانش: توسعه اصطلاحنامه‌ها و آنتولوژی‌ها که زیربنای بازیابی پیشرفته اطلاعات و کاربردهای هوش مصنوعی در خدمات کتابخانه‌ای محسوب می‌شوند.

وی معتقد است که این استاندارد جدید با نگاه به آینده، وضعیت کتابخانه‌های دانشگاهی را در مسیر تحول دیجیتال جهت‌دهی می‌کند.

اتصال کتابخانه‌های دانشگاهی به زیست‌بوم نوآوری کشور از طریق زیسفا یک اقدام راهبردی است تا این نهادها از مصرف‌کننده صرف اطلاعات به بازیگری فعال در زنجیره ارزش دانش تبدیل شوند.

در مجموع، اقدامات پژوهشگاه ایرانداک نشان می‌دهد که رویکردی جامع برای تبدیل کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی به بازیگران کلیدی در عصر و در دستور کار قرار دارد.