بمب ساعتی در راه؛ ناوگان مخفی تانکرهای قدیمی ایران نگران نشت نفت فاجعهبار
تحلیلگران هشدار میدهند که تانکرهای فرسوده ناوگان سایه ایران یک «بمب ساعتی» هستند و خطر یک نشت نفتی فاجعهبار بزرگتر از حادثه اکسون والدیز وجود دارد.
خطر ناوگان سایه تانکرهای قدیمی ایران
ناوگان مخفی تانکرهای نفتی ایران که به دلیل تحریمها برای دور زدن محدودیتها استفاده میشوند، به عنوان یک «بمب ساعتی» توصیف شدهاند که هر لحظه ممکن است منجر به یک فاجعه زیستمحیطی بزرگ شوند. تحلیلگران اطلاعات دریایی هشدار میدهند که وقوع یک نشت نفتی فاجعهبار از این کشتیهای فرسوده، امری قریبالوقوع است و میتواند به مراتب بزرگتر از حادثه اکسون والدیز در سال ۱۹۸۹ باشد که ۳۷,۰۰۰ تن نفت خام را در دریا رها کرد. شرکت پُل استار گلوبال (Pole Star Global) ۲۹ فروند از این کشتیهای ایرانی را که سیستمهای شناسایی ماهوارهای خود را خاموش کرده بودند، مورد بررسی قرار داد. نیمی از این کشتیها عمری بیش از ۲۰ سال داشتند که فراتر از عمر مفید توصیهشده سرویس است، و به دلیل فعالیتهای سایهوار، نگهداری ضعیفی دارند و ممکن است استانداردهای ایمنی بینالمللی را رعایت نکنند.
تحلیلها نشان میدهند که هفت مورد از این کشتیها در دسته «ریسک شدید» قرار دارند؛ زیرا بیش از ۲۵ سال سن دارند و سه مورد نیز بالای ۳۰ سال عمر دارند. پنج مورد از این کشتیها هم مسن بوده و هم در کلاس «حامل نفت خام بسیار بزرگ» (VLCC) هستند که ظرفیت حمل حدود ۳۰۰,۰۰۰ تن نفت را دارند. معمولاً تانکرهای ناوگان سایه بیمه نیستند؛ در نتیجه، مسئولیت هزینههای پاکسازی نشت نفت بر عهده کشوری خواهد بود که در آن فاجعه رخ دهد، که این هزینهها میتواند بین ۸۶۰ میلیون تا ۱.۶ میلیارد دلار برآورد شود.
- فرسودگی شدید: برخی از قدیمیترین تانکرهای جهان در ناوگان سایه ایران مشاهده میشوند که فراتر از عمر ایمن عملیاتی هستند.
- ریسک عملیاتی: این کشتیها اغلب نفت تحت فشار حمل میکنند و تجهیزات مکانیکی پیچیدهای دارند که نیاز به عملکرد بینقص دارند تا از آتشسوزی یا انفجار جلوگیری شود.
- عدم شفافیت: این کشتیها از شیوههای فریبکارانهای مانند پرچم جعلی، مالکیت پنهان و خاموش کردن ردیابی ماهوارهای برای حمل نفت تحریمی استفاده میکنند.
- هزینههای پاکسازی: در صورت بروز نشت، هزینههای پاکسازی مستقیم به اقتصاد کشور میزبان آسیب میزند، زیرا این کشتیها معمولاً فاقد بیمه کافی هستند.
- پیامدهای زیستمحیطی: یک حادثه با یک تانکر بزرگ میتواند منجر به آلودگی هزاران مایل مربع از سطح دریا و آلوده شدن ۵۰۰ تا ۱,۰۰۰ مایل از خط ساحلی شود.
«این مانند یک بمب ساعتی است... زمان بستگی به این دارد که چه زمانی یکی از این کشتیها به گل بنشیند و از هم بپاشد، یا انفجاری منجر به نشت بزرگ نفت شود.» این گفته سلیم خان، رئیس بخش داده و تجزیه و تحلیل در پُل استار گلوبال است.
مارک اسپالدینگ، رئیس بنیاد اقیانوس (Ocean Foundation) اظهار داشته است: «ناوگان سایه ایران تهدید زیستمحیطی قابل توجه و رو به رشدی را نشان میدهد. سؤال این نیست که آیا یک حادثه بزرگ رخ خواهد داد یا خیر، بلکه زمان آن و اینکه کدام جوامع ساحلی و اکوسیستمهای دریایی بهای آن را خواهند پرداخت.»
در حالی که سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) در حال بررسی قوانین برای افزایش شفافیت و نظارت است، فقدان یک تلاش هماهنگ بینالمللی برای مقابله با این ناوگان سایه، نگرانیها را افزایش میدهد. این وضعیت نشان دهنده یک آسیبپذیری بزرگ در لجستیک جهانی و امنیت محیط زیست است که مستقیماً با پیامدهای اقتصادی و انسانی گسترده مرتبط است.
