راز عطسه: چه مقدار نگرانی در مورد این رفلکس انفجاری لازم است؟

مکانیزم و اهمیت رفلکس عطسه در بدن انسان

عطسه یک عمل غیرارادی قدرتمند است که بدن برای دفع مواد تحریک‌کننده از مجاری تنفسی انجام می‌دهد. این واکنش توسط مژک‌ها (cilia) در بینی آغاز می‌شود؛ زمانی که چیزی به این موهای میکروسکوپی گیر می‌کند، پیام عصبی به مغز ارسال شده و رفلکسی برای پاکسازی فعال می‌شود. محرک‌های عطسه می‌تواند شامل آلرژن‌ها، ویروس‌هایی مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا، و مواد محرک مانند گرد و غبار یا فلفل باشند. همچنین عوامل غیرمعمول‌تری مانند هوای سرد یا حتی تحریک عصب سه‌قلو (Trigeminal nerve) می‌تواند باعث عطسه شود.

برخی افراد مستعد پدیده‌ای به نام سندرم Achoo (Autosomal-dominant compelling helio-ophthalmic outburst) هستند و زیر نور شدید خورشید عطسه می‌کنند؛ این حالت ارثی بوده و مکانیسم دقیق آن هنوز کاملاً مشخص نیست.

قدرت و سرعت واقعی عطسه

برخلاف تصورات رایج، عطسه به اندازه‌ای که تصور می‌شود انفجاری نیست. مطالعات اخیر نشان می‌دهند که جریان هوای قابل مشاهده ناشی از عطسه کمتر از یک متر و با سرعت حدود ۱۰ مایل در ساعت حرکت می‌کند، نه ۱۰۰ مایل در ساعت که اغلب شایعه شده است. همچنین، شایعات مبنی بر اینکه عطسه باعث سکته قلبی یا خارج شدن کره چشم می‌شود، افسانه‌های شهری هستند.

“عطسه باعث نمی‌شود قلب شما یک تپش را از دست بدهد و باعث نمی‌شود چشمان شما بیرون بپرند.”

این واکنش خشونت‌آمیز یک مکانیزم دفاعی اساسی است تا از ورود مواد مضر جلوگیری کرده و در صورت وقوع، آن‌ها را خارج سازد. این یک پاسخ منطقی است که در بسیاری از گونه‌های پستاندار نیز دیده می‌شود.

عطسه و عوامل محیطی و بیماری‌زا

عطسه می‌تواند نشان‌دهنده حضور آلودگی هوا باشد. تحقیقات نشان می‌دهند که مناطق آلوده با علائم عطسه بدتر و طولانی‌تر مرتبط هستند، زیرا آلودگی می‌تواند پوشش داخلی بینی و ریه‌ها را آسیب رسانده و ورود عوامل دیگر را تسهیل کند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آلودگی ممکن است سیستم ایمنی را به گونه‌ای «برنامه‌ریزی مجدد» کند که به محرک‌ها واکنش نامناسب نشان دهد.

عطسه‌ها می‌توانند باعث انتقال عفونت‌هایی مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، کووید، سل، سرخک و سایر بیماری‌های تنفسی شوند. برای جلوگیری از انتقال بیماری هنگام عطسه، بهترین راه استفاده از دستمال کاغذی است. اگر دستمال در دسترس نیست، «عطسه خون‌آشامی» (پوشاندن صورت با آرنج) گزینه مناسب‌تری است. تماس با سطوح آلوده پس از عطسه در دست نیز ریسک انتقال بیماری را به همراه دارد، هرچند میزان ریسک آن بسته به نوع بیماری متغیر است.

• عطسه یک رفلکس محافظتی برای دفع مواد تحریک‌کننده است.
• سرعت واقعی جریان هوای عطسه حدود ۱۰ مایل در ساعت است و نه بیشتر.
• آلودگی هوا می‌تواند پوشش محافظ بینی را ضعیف کرده و موجب عطسه‌های مکرر شود.
• برای جلوگیری از سرایت بیماری‌های منتقل شده با عطسه، استفاده از دستمال کاغذی یا پوشش با آرنج توصیه می‌شود.
• عطسه به تنهایی معمولاً دلیلی برای نگرانی جدی نیست مگر با علائم دیگر همراه باشد.

“ما داده‌های بسیار بیشتری در مورد مقدار و نوع ذراتی که هنگام صحبت کردن، نفس کشیدن، آواز خواندن یا سرفه کردن آزاد می‌کنیم، داریم، زیرا می‌توان کسی را مجبور به انجام آن کارها کرد – اما در مورد اهمیت نسبی عطسه اطلاعات زیادی نداریم.”