فراموشی خدا؛ آغاز خودفراموشی انسان بر اساس آموزه‌های قرآنی

رابطه فراموشی خدا با خودفراموشی انسان

این نوشتار به بررسی عمیق مفهوم «فراموشی خدا» و پیامدهای مهلک آن یعنی «خودفراموشی» بر اساس آموزه‌های اسلامی، به‌ویژه آیه ۱۹ سوره حشر می‌پردازد. فراموشی خداوند صرفاً یک غفلت ذهنی نیست، بلکه به معنای بی‌توجهی کامل به حضور او در زندگی روزمره، نادیده گرفتن دستورات الهی و رها کردن یاد حساب و کتاب آخرت است. این کناره‌گیری از یاد خدا باعث می‌شود که انسان هدف اصلی آفرینش خود را که رسیدن به رضوان الهی و حیات جاودان است، به فراموشی بسپارد. این غفلت، انسان را به سمتی می‌برد که ارزش واقعی خود را که والا و برای کمال آفریده شده، در امور فانی و گمراه‌کننده جستجو کند.

ارتباط میان این دو مفهوم حیاتی است: هنگامی که انسان خدا را فراموش می‌کند، در واقع برنامه‌ای را نادیده می‌گیرد که برای نفع و سعادت خود انسان طراحی شده است. هر عملی که برای خدا انجام می‌شود، در حقیقت به سود خود فرد است؛ بنابراین، یاد خدا مترادف با یاد خود است و فراموشی خدا، خودفراموشی به همراه دارد. این شرایط به مثابه بیماری است که توصیه‌های پزشک (خداوند) را نادیده می‌گیرد و سلامتی خود را به خطر می‌اندازد. قرآن کریم این عده را «فاسقان» می‌نامد.

پیامد انحراف از مسیر الهی

خودفراموشی منجر به فروپاشی هویت واقعی انسان و تمرکز بر اهداف دنیوی و پست می‌شود. این وضعیت شبیه دانش‌آموزی است که به جای تحصیل، سرگرم بازی شده و هدف اصلی حضورش در مدرسه را فراموش می‌کند. در نتیجه، عمر، استعداد و سرمایه وجودی خود را هدر می‌دهد. همان‌طور که ماهی بدون آب قادر به حیات نیست، روح انسان بدون اتصال به منبع هستی‌بخش خود، رشد نکرده و دچار سقوط اخلاقی و معنوی می‌شود. تصمیم‌گیری‌ها بر پایه «هوا و هوس» قرار گرفته و زندگی از مسیر منحرف می‌گردد.

تشبیه فراموشی خدا به رها کردن آب برای ماهی

ارتباط میان یاد خدا و حیات معنوی شبیه به رابطه ماهی و آب است. قطع ارتباط با خداوند، قطع اتصال از منبع حیات حقیقی است.

«وَ لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اَللّٰهَ فَأَنْسٰاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولٰئِکَ هُمُ اَلْفٰاسِقُونَ؛ و مانند کسانی مباشید که خدا را فراموش کردند، پس خدا هم آنان را دچار خودفراموشی کرد؛ اینان همان فاسقان‌اند.»

• فراموشی خدا: غفلت از اوامر الهی و شریعت
• خودفراموشی: از دست دادن هویت واقعی و هدف خلقت
• فاسق بودن: انحراف از مسیر برنامه‌ریزی‌شده الهی برای سعادت انسان
• نفع اعمال: تمامی دستورات الهی در راستای صلاح و سود خود انسان است
• رشد روح: تنها در بستر معرفت و یاد خدا آرامش می‌یابد

نتیجه آنکه، راه رهایی از خودفراموشی و دستیابی به کمال این است که انسان همواره خالق خویش را به یاد آورد و در مسیر عبودیت و قرب الهی گام بردارد تا از تباه ساختن سرمایه وجودی خود جلوگیری نماید.