تخریب خانه تاریخی وکیلی در کوهبنان کرمان؛ بام فرهنگی زیر سایه بی‌توجهی

زیر سایه تخریب؛ داستان خانه تاریخی وکیلی کوهبنان

شهرستان کوهبنان در استان کرمان که به عنوان “بام فرهنگی” منطقه شناخته می‌شود، شاهد تخریب بخش قابل توجهی از یکی از بناهای تاریخی ارزشمند خود، یعنی خانه وکیلی است. بر اساس گزارش‌ها، شهرداری کوهبنان حدود ۷۰ درصد از این بنای تاریخی که قدمت آن به دوران قاجار بازمی‌گردد را تخریب کرده است، اقدامی که بدون اخذ استعلام ضروری از اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی انجام شده است. یک فعال میراث فرهنگی منطقه اعلام کرد که شهرداری برای این تخریب استعلامی از میراث فرهنگی نگرفته است، در حالی که بناهایی با بیش از یک قرن قدمت حائز شرایط ثبت ملی هستند. این خانه همچنین در نزدیکی خانه تاریخی آل‌طاها (که ثبت ملی شده) قرار دارد و تخریب آن به حریم این اثر ملی نیز آسیب رسانده است.

شهرداری کوهبنان مدعی است که این ملک متعلق به بخش خصوصی بوده و از طریق مزایده به شهرداری واگذار شده و مالک اصلی تمایلی به حفظ آن نداشته است. همچنین اشاره شده که این بنا سال‌ها رها شده و به محلی برای حیوانات موذی تبدیل شده بود و موجب نارضایتی ساکنان محل گشته. با این حال، رئیس اداره میراث فرهنگی کوهبنان تأکید می‌کند که حتی اگر ملکی ثبت ملی نشده باشد اما تاریخی تلقی شود، شهرداری موظف به استعلام از این اداره بوده است.

• ارزش تاریخی و موقعیت مکانی: خانه وکیلی در نزدیکی خانه ثبت ملی‌شده آل‌طاها قرار داشت و پتانسیل تبدیل شدن به یک مجموعه گردشگری را با همکاری شهرداری و میراث فرهنگی دارا بود.
• روند تخریب: تخریب بدون استعلام از نهاد متولی میراث فرهنگی صورت گرفته و معاون میراث فرهنگی کرمان این موضوع را تأیید کرده و اعلام کرده است که مراحل قانونی در حال پیگیری است.
• اقدامات تکمیلی کرمان: معاون میراث فرهنگی استان اعلام کرده است که به جهت سرعت کم ثبت ملی آثار، کارگروه ویژه‌ای به مدت حدود ۶ ماه تشکیل شده تا نظارت بیشتری بر خانه‌های تاریخی که هنوز ثبت ملی نشده‌اند صورت گیرد تا از آسیب و تخریب آن‌ها جلوگیری شود.
• اهمیت کوهبنان: کوهبنان به دلیل موقعیت کوهستانی و حفظ میراث کهن ایران در قالب بناهای تاریخی‌اش، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

«تخریب نه تنها خانه وکیلی را از بین برده، بلکه به حریم خانه تاریخی آل‌طاها هم آسیب زده‌است.»

«ثبت هر یک از خانه‌های تاریخی و واجد ارزش میراث و تاریخی کرمان در فهرست آثار ملی کشور زمان زیادی می‌طلبد و لازم است پرونده هر یک از خانه به تهران برود و در نوبت بماند.»

تخریب خانه وکیلی بار دیگر اهمیت نظارت جدی‌تر بر بناهای تاریخی که در معرض فرآیندهای شهری و مالکیتی قرار دارند را گوشزد می‌کند، به ویژه در مناطقی مانند کوهبنان که هویت فرهنگی غنی دارند. تشکیل کارگروه‌های ویژه توسط اداره کل میراث فرهنگی استان نشان‌دهنده تلاشی برای پیشگیری از وقوع موارد مشابه تا زمان ثبت ملی شدن نهایی آثار است، اما این تلاش‌ها باید با هماهنگی کامل‌تر با نهادهای شهری همراه باشد تا از تکرار چنین خسارات جبران‌ناپذیری جلوگیری شود.