نقد فیلم «کوچ»: روایتی باورپذیر از کودکی شهید سلیمانی

نگاهی به فیلم «کوچ»؛ روایت کودکی شهید سلیمانی

فیلم سینمایی «کوچ» به کارگردانی محمد اسفندیاری، اثری نو در گونه فیلم‌های پرتره‌سازی است، زیرا برخلاف روال معمول که به دوران پایانی زندگی شخصیت‌های مهم یا شهدا می‌پردازد، این فیلم برش‌هایی کمتر دیده شده از کودکی و نوجوانی شهید حاج قاسم سلیمانی را به تصویر می‌کشد. تمرکز بر مقطع زندگی ایشان در روستای قنات ملک کرمان، سختی‌های زندگی روستایی و عشایری و همچنین تغییر نام اولیه او از مرادعلی به قاسم، از جمله نکات برجسته و کمتر شنیده شده‌ای هستند که فیلم به آنها می‌پردازد. این رویکرد، فیلم را از سایر آثار بیوگرافیک متمایز می‌سازد، چرا که اکثریت مخاطبان اطلاعاتی درباره این بخش از زندگی ایشان ندارند.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های این فیلم اولی، استفاده از نابازیگران در فضایی غیرمتعارف، یعنی زندگی عشایری حدود شصت سال پیش در روستایی دورافتاده بود. موفقیت فیلمساز در گرفتن بازی‌های باورپذیر از این افراد برای بازنمایی سختی‌های زندگی عشایری، یک سنگ محک اساسی برای کار او محسوب می‌شود. انتقال نابازیگر به یک مقطع زمانی و مکانی متفاوت، ریسک بالایی داشت، اما به نظر می‌رسد طراحی صحنه و انتخاب رنگ فضاها و لباس‌ها که یادآور نیمه اول قرن پیش است، به خوبی از پس واقعی‌سازی فضا برآمده است.

• «کوچ» تصویری پیش می‌رود و به جای شعار دادن، دیالوگ‌ها را از طریق عمل نشان می‌دهد که باورپذیری شخصیت را افزایش می‌دهد.
• طراحی صحنه شامل بخش‌های روستایی و شهری کرمان دهه ۱۳۵۰ با اصلاح رنگ اصولی کیفیت بصری خوبی ایجاد کرده است.
• نکته‌ای که در فیلم کمرنگ مانده، فرآیند شکل‌گیری شخصیت مبارز قاسم سلیمانی و آگاهی او از تحصیلات، مطالعه، و ورزش در کنار کار برای پرداخت قرض پدر است.
• این فیلم اولین تجربه کارگردانی است که مستقیماً بر مبنای بسط یک فیلم کوتاه ساخته شده که می‌تواند برای مخاطبانی که نسخه کوتاه را ندیده‌اند، چالش‌برانگیز باشد.
• تماشاگرانی که فیلم کوتاه را دیده‌اند، ممکن است به دلیل آشنایی با برداشت اولیه، فیلم بلند را تکراری یا با جزئیات مقایسه‌ای ببینند که ممکن است به نفع اثر نباشد.

«سختی‌های زندگی روستایی عشایری که دائم در حال کوچ هستند خیلی جالب است و کمتر کسی می‌تواند حدس بزند چنین شخصیتی چنین کودکی سختی داشته و حتی اسمش هم در ابتدا، مرادعلی بوده است و نه قاسم.»

«واقعی درآوردن فضا و بازی واقعا کار هرکسی نیست و از این منظر کار این فیلمساز با چالش‌های زیادی روبه‌رو بوده است.»

در مجموع، «کوچ» تلاش قابل ستایشی برای پر کردن خلأ موجود در روایت زندگی شهید سلیمانی در دوران کودکی است. علیرغم چالش‌های تبدیل نسخه کوتاه به بلند و عدم پرداخت کافی به نحوه تبدیل شدن او به یک انقلابی، فیلم به واسطه کارگردانی در به کارگیری نابازیگران و معماری بصری دوران تاریخی مورد نظر، اثری قابل تأمل در سینمای پرتره‌سازی ایران به شمار می‌رود.