زنگ خطر برای نسل آینده؛ ۶۵ درصد تبلیغات کودکمحور در ایران ناقض حریم خصوصی هستند
پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان هشدار میدهد که حدود ۶۵ درصد تبلیغات کودکمحور در ایران، حریم خصوصی و کرامت کودکان را نقض کرده و بدن آنها را به شکلی نمایش میدهند که پیامدهای روانی و اجتماعی قابل توجهی دارد.
تهدید حریم خصوصی کودکان در تبلیغات ایران
بر اساس اظهارات پژوهشگران حقوق بینالملل کودکان، نمایش بدن نیمهبرهنه کودکان در تبلیغات تلویزیونی و شبکههای اجتماعی به یک چالش جدی در حوزه حقوق کودک تبدیل شده است. این بهرهکشی تصویری، که اغلب در تبلیغات محصولات کودکانه مانند پوشک و لباس دیده میشود، بدون رعایت معیارهای حریم خصوصی و کرامت کودک صورت میگیرد و ۶۵ درصد تبلیغات کودکمحور در ایران را ناقض این معیارها میدانند. این روند میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی عمیقی بر نسل آینده بگذارد، زیرا کودکان توانایی تشخیص خطرات بلندمدت نمایش بدن خود را ندارند.
دکتر محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر، تأکید میکند که رسانهها نقشی بیسابقه در شکلدهی هویت کودکان ایفا میکنند و خلأهای قانونی در ایران، بدن کودکان را به ابزاری تجاری بدل کرده است. وی به مفاد کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد اشاره میکند که صراحتاً بر حق حریم خصوصی کودکان تأکید دارد، اما فقدان نظارت دقیق، این نقض حقوق را تسهیل میکند. تحقیقات همچنین نشان میدهد که ۷۸ درصد والدین و معلمان ایرانی نسبت به اثرات روانی این تبلیغات نگرانی جدی دارند.
تأثیرات حقوقی و روانشناختی نمایش بدن کودک
از منظر حقوقی، بدن کودک ابزار تبلیغاتی نیست و بخشی از شخصیت انسانی او محسوب میشود. قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ در ایران، بهرهکشی از کودکان را جرم دانسته، اما فقدان آییننامههای اختصاصی موجب شده است که تبلیغات مورد بحث به راحتی پخش شوند. در مقایسه، کشورهایی مانند اعضای اتحادیه اروپا با قوانین سختگیرانه، بهرهکشی تبلیغاتی را به حداقل رساندهاند.
از دیدگاه روانشناسی، نمایش بدن کودک در رسانهها به خصوص در حالت نیمهبرهنه، میتواند منجر به اضطراب اجتماعی، اختلال در شکلگیری هویت بدنی و کاهش اعتماد به نفس شود. مواجهه با “دیده شدن” توسط مخاطبان ناشناس احساس شرم و کاهش ارزش شخصی را تقویت میکند. تأثیرات اجتماعی نیز قابل توجه است؛ عادیسازی نمایش بدن کودک، حساسیت اخلاقی جامعه نسبت به حریم خصوصی را کاهش داده و زمینهساز اشکال دیگر سوءاستفاده میشود.
- آمار نگرانکننده: حدود ۶۵ درصد تبلیغات کودکمحور در ایران، حریم خصوصی بدن کودک را نقض میکنند.
- خطر شبکههای اجتماعی: بیش از ۴۵ درصد کودکان ایرانی ۸ تا ۱۴ ساله دارای حساب کاربری هستند که در معرض بهرهکشی تجاری قرار دارند.
- مبنای حقوقی: کنوانسیون حقوق کودک و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان بر حفاظت از کرامت کودکان تأکید دارند.
- پیامدهای روانی: این تبلیغات اضطراب، کاهش اعتماد به نفس و آسیبپذیری در برابر خشونت را افزایش میدهند.
- نظارت بینالمللی: کشورهایی که قوانین نظارتی سختگیرانه دارند، توانستهاند بهرهکشی تبلیغاتی را کاهش دهند.
«حدود ۶۵ درصد تبلیغات کودکمحور در ایران، بدون رعایت معیارهای حریم خصوصی و کرامت، بدن کودک را به شکلی نمایش میدهند که پیامدهای روانی و اجتماعی قابل توجهی دارد.»
تحقیقات هاروارد نشان میدهد کودکانی که بدنشان در تبلیغات نمایش داده شده، نمرات پایینتری در آزمونهای سلامت روان کسب کردهاند.
در نهایت، مقابله با این معضل نیازمند راهکارهای چندوجهی از جمله تدوین آییننامههای اختصاصی تبلیغاتی، جرمانگاری صریح بهرهکشی تصویری، ایجاد نهاد نظارتی مستقل و همچنین فرهنگسازی عمومی برای افزایش حساسیت جامعه نسبت به کرامت کودک است. کودک یک موجود زنده است و نه یک ابزار فروش.
