آموزش نحوه نیایش به خداوند با صفات جلال و جمال

فراخوانی رحمت الهی با صفات جلال و جمال

آیت‌الله مصباح یزدی در تفسیر بخشی از مناجات شعبانیه، به اهمیت مخاطب قرار دادن خداوند بر اساس صفات او، یعنی جلال یا جمال، اشاره کردند. این فراز دعا، «اِلهی کَیْفَ ایَسُ مِنْ حُسْنِ نَظَرِکَ لی بَعْدَ مَماتی وَ اَنْتَ لَمْ تُوَلِّنی اِلاَّ الْجَمیلَ فی حَیوتی» به معنای درخواست تداوم احسان الهی پس از مرگ است، زیرا فرد در دنیا فقط زیبایی و لطف دیده است. این امر نشان‌دهنده آن است که عادت خداوند احسان است و امید به استمرار آن حتی پس از حیات، موجه است.

در بخش دیگری از مناجات، «اِلهی تَوَلَّ مِنْ اَمْری ما اَنْتَ اَهْلُهُ وَعُدْ عَلَیَّ بِفَضْلِکَ عَلی مُذْنِب قَدْ غَمَرَهُ جَهْلُهُ»، درخواست می‌شود که خداوند کارها را بر اساس شایستگی خود (کرم و بخشش) سامان دهد، نه بر اساس گناهان بنده. علت این درخواست، آن است که انسان انتظار تنبیه دارد اما باید به کرم الهی رجوع کند.

تناسب حالت دعا با اسماء الهی

بر اساس این دیدگاه، حالات روحی انسان متفاوت است و باید متناسب با آن به اسماء الهی توجه شود. برای مثال:

• هنگام درگیری با دشمن ظالم، توجه به اسماء قهّاریّت و جبّاریّت الهی لازم است، نه صرفاً اسماء رحمت.
• هنگامی که طلب رحمت می‌شود، باید با اسماء غفور و رحیم به درگاه الهی متوسل شد.

دعای جوشن کبیر به دلیل دربرداشتن اسامی گوناگون خداوند، جامعیت ویژه‌ای دارد. بیشتر مناجات شعبانیه نیز بر درخواست عفو و پاک‌سازی تأکید دارد که زمینه‌سازِ درخواست کمالات عالی الهی است.

نامحدود بودن آرزوها در برابر مبدأ نامحدود

با یادآوری صفات الهی مانند جواد بودن، انسان باید آرزوهای بزرگ داشته باشد. در این جهان محدود، آرزوها باید متناسب با شرایط خارجی باشند؛ اما در برابر مبدأ نامحدود، اظهار حاجت‌های کوچک بی‌معناست. همان‌طور که در دعای افتتاح آمده است: «لا تَزیدُهُ کَثْرَةُ الْعَطاءِ اِلاّ جُوداً وَ کَرَما». دست‌یابی به رحمت بی‌کران الهی هیچ کاهشی در جود او ایجاد نمی‌کند و برای خداوند سختی ندارد، زیرا اراده او با فرمان «کُنْ فَیَکُون» محقق می‌شود.

نقش جهل در وقوع گناه

نکته مهم دیگر در این دعا، توجه به این است که فضل الهی شامل حال گنهکارانی شود که در جهل فرو رفته‌اند. اغلب گناهان نتیجه جهل به تبعات و نتایج آن‌هاست؛ یعنی فرد نمی‌داند که گناه چه سعادت‌هایی را از او سلب می‌کند. فردی که مرتکب گناه می‌شود، در ابتدا به دنبال لذتی زودگذر است و سپس در باتلاقی گرفتار می‌شود که رهایی از آن دشوار است و ممکن است حتی از طلب آمرزش نیز روی بگرداند.

«زیرا خداوند مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک بهتر عمل می‌کنید.» (سوره ملک، آیه۲)

اگر خداوند افرادی را که حاضر به عذرخواهی نیستند ببخشد، این امر با حکمت ابتلای الهی در تضاد است. اما کسانی که به دلیل جهل، گناه کرده‌اند و سپس به اشتباه خود پی برده و توبه می‌کنند، مشمول غفران الهی قرار می‌گیرند. درخواست در این بخش، مبتنی بر اعتراف به گناه با تکیه بر عنصر جهل به عواقب سوء آن است.

نتیجه گیری

بنابراین، نیایش مؤثر نیازمند درک صحیح از مقام و صفات مخاطب است. باید حالت روحی خود را با اسماء جلال (هنگام نیاز به انتقام الهی از ظالم) یا اسماء جمال (هنگام طلب رحمت و مغفرت) هماهنگ ساخت و با تکیه بر کرم نامحدود خداوند، آرزوهای بزرگ و الهی داشت و با اعتراف به جهل، از فضل الهی بهره جست.