راز پنهان ماندن قبر امیرالمومنین علی(ع) چه بود؟

علل پنهان‌سازی محل دفن امام علی (ع)

پس از واقعه شهادت امام علی علیه‌السلام در سال ۴۰ هجری در کوفه، پیکر مطهر ایشان بر اساس وصیت خودشان، به صورت مخفیانه در منطقه‌ای موسوم به «غری» (که امروزه نجف اشرف نامیده می‌شود) به خاک سپرده شد. این اقدام مهم توسط فرزندان ایشان، حضرت حسن و حسین (علیهماالسلام) و همچنین عبدالله بن جعفر انجام گرفت. هدف اصلی از این تدبیر حکیمانه، حفظ حرمت و پیشگیری از هرگونه جسارت و اهانت از سوی دشمنان ایشان، شامل خوارج و بنی‌امیه، بود. نگرانی اصلی این بود که کینه‌توزان ممکن است به قبر ایشان تعرض کرده یا با ایجاد تفرقه و فتنه در میان مسلمانان، درگیری‌های جدیدی به وجود آورند.

مخفی نگه داشتن محل دفن، نه تنها برای جلوگیری از فتنه‌انگیزی بود، بلکه نشان‌دهنده عظمت و جایگاه ویژه ایشان بود که حتی پس از رحلت نیز می‌بایست از تعرض در امان بماند. این پنهان‌کاری تا زمان‌های بعدی ادامه یافت و در طول تاریخ، روایات و گزارش‌های مختلفی درباره زمان و نحوه آشکار شدن این مکان مقدس وجود دارد.

• محل دفن مطهر، در منطقه‌ای در دو فرسنگی کوفه در «غریین» قرار داده شد.
• پنهان‌کاری به منظور ممانعت از سوءاستفاده‌های سیاسی و عقیدتی دشمنان صورت گرفت.
• شهرت بر این است که آرامگاه ایشان در زمان امام صادق علیه‌السلام و پس از سقوط بنی‌امیه (سال ۱۳۲ ق) برای عموم مکشوف شد.
• روایتی وجود دارد که نشان می‌دهد امام سجاد علیه‌السلام پیش از آن، محل تدفین را به ابوحمزه ثمالی نشان دادند.

ابوحمزه ثمالی نقل می‌کند که امام سجاد علیه‌السلام در سفری به کوفه، او را به «غریّین» برده و فرمودند: «ابا حمزه! این قبر جدّم علیّ بن ابی‌طالب است.» و سپس زیارتی را به او آموختند.

بنابراین، اگرچه آشکار شدن عمومی حرم به دوره پس از امام صادق علیه‌السلام نسبت داده می‌شود، اما دسترسی خواص و برخی شیعیان مطلع به محل دقیق قبر، حتی پیش از آن دوره، توسط امام سجاد علیه‌السلام میسر شده بود. این موضوع نشان می‌دهد که پنهان‌سازی، بیشتر برای عمومی کردن اجتناب از تعرضات بود تا پنهان ماندن کامل از محبین حقیقی.

منابع تاریخی ذکر شده

منابعی نظیر کتاب «فرحه الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین» اثر عبدالکریم بن احمد بن طاووس، اطلاعات مفصلی در خصوص تعیین و آشکار شدن محل دفن حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ارائه می‌دهند. این پژوهش‌ها بر اهمیت تاریخی و مذهبی این مکان تأکید دارند.