شکلگیری نقد جدی سینمای ایران پس از فروکش کردن هیاهوی جشنواره فجر
رامتین شهبازی، منتقد سینما، درباره تفاوت نقد ژورنالیستی و حرفهای، اهمیت مطالعات میانرشتهای برای منتقدان جوان و زیباییشناسی فیلمسازان نوظهور در چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر صحبت میکند.
بررسی نقد فیلم در جشنواره فیلم فجر با رامتین شهبازی
چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر فرصتی برای نمایش آثار سینمایی و همچنین محلی برای شکلگیری مباحث جدی پیرامون نقد فیلم، جایگاه منتقدان نوظهور و تنوع ژانری آثار سینمای ایران فراهم آورد. رامتین شهبازی، منتقد و مدرس دانشگاه، در گفتوگویی با خبرآنلاین، تحلیلی دقیق از وضعیت کنونی نقد در ایران ارائه داد. او تأکید کرد که نقد واقعی و تحلیلی معمولاً پس از فروکش کردن هیجانات جشنواره و با کسب فاصله تأملی از آثار شکل میگیرد، در حالی که واکنشهای اولیه اغلب نقد ژورنالیستی و سریع محسوب میشوند.
شهبازی معتقد است که نقد حرفهای نیازمند چارچوب نظری و تأمل است، مسیری که اگر نسل جدید منتقدان آن را طی کنند، میتواند به بازتعریف اقتدار نقد در سینمای ایران منجر شود. او اذعان داشت که افزایش سرعت انتشار نظرات در رسانههای نوین چالشهایی را به همراه داشته، اما تحلیل عمیق همچنان در نشریات تخصصی و با رعایت اصول علمی میسر است.
نسل جدید منتقدان و تحصیلات آکادمیک
شهبازی نسبت به نسل جدید منتقدان سینما نگاهی امیدوارانه دارد. تفاوت اصلی این نسل با نسلهای پیشین در سطح تحصیلات آنهاست؛ بسیاری از آنان دارای مدارک عالی دانشگاهی بوده و حتی مدرس هستند. این نگاه پخته و علمی باعث میشود که نقد آنها از دام واکنشهای احساسی منسوخ فاصله بگیرد. با وجود این پیشرفت، شهبازی اشاره میکند که دو طیف در میان منتقدان جوان وجود دارد: گروهی جدی و تحصیلکرده و گروهی دیگر که رویکردی احساسی و کمدانش دارند. همچنین، دسترسی آسانتر به منابع و بهروز بودن منتقدان جوان، عاملی کلیدی در ارتقاء کیفیت تحلیل آنها محسوب میشود.
اهمیت مطالعات میانرشتهای در تحلیل سینما
یکی از محورهای مهم در تحلیل سینمای امروز، توجه به تنوع ژانری آثار و استفاده از مطالعات میانرشتهای است. شهبازی تأکید میکند که سینمای ایران نباید صرفاً تابع الگوهای ژانری غربی باشد و باید بومیسازی صورت گیرد. منتقدان جوان میتوانند با بهکارگیری چارچوبهای میانرشتهای، تحلیلهای سازمانیافتهتر و عمیقتری ارائه دهند. این مطالعات هنری فیلم را تضعیف نمیکنند بلکه آن را زنده و قابل تفسیر نگه میدارند.
«زمانی که فیلمی را در جمع جشنواره میبینیم، مخصوصاً در حضور جمعی از همکاران، خیلی زود تحت تأثیر جو قرار میگیریم و این یک واکنش کاملاً ژورنالیستی است. اما پس از اکران و فاصله گرفتن از هیاهوی جشنواره، نقدها به مراتب جدیتر و تحلیلیتر میشوند.»
زیباییشناسی نوظهور و نقش رسانههای نوین
در رابطه با زیباییشناسی نسل جدید فیلمسازان، شهبازی بیان میکند که اگرچه آثار قابل بحثی وجود دارد، اما هنوز تحول بنیادینی قابل مشاهده نیست و استمرار فعالیت حرفهای فیلمسازان اهمیت بیشتری پیدا میکند. او همچنین به نقش هوش مصنوعی در آینده نقد اشاره میکند و میگوید این ابزار میتواند بهعنوان دستیار به کار گرفته شود، مشروط بر اینکه نحوه استفاده از آن بهدرستی مدیریت شود. برای نسل جدید، تعامل و گفتوگو میان جامعه منتقدان و فیلمسازان امری ضروری است تا از بروز خشونت در فضای نقد جلوگیری شود.
«منتقدان جوان میتوانند با استفاده از ابزارهای مفهومی و تحلیل ساختاری، زیباییشناسی را از سطح توصیفهای سلیقهای به تحلیل عمیق ارتقا دهند.»
در نهایت، توصیه شهبازی به جوانان این است که مطالعات روز، منابع علمی و بهروز بودن را جدی بگیرند و از فرصت تعامل و گفتوگو در فضاهای نقد فیلم بهره ببرند تا بتوانند سطح نقد سینمای ایران را ارتقا دهند.
